Je bent hier:  nl  /  IdeeŽn  /  Referendum

Referendum

 

Het referendum is een instrument waarmee burgers direct kunnen beslissen over politieke onderwerpen, wetten en overheidsbesluiten. Via het correctief (ofwel facultatief) referendum kunnen burgers door het parlement aangenomen wetten tegenhouden. Via het referendum op volksinitiatief kunnen zij eigen voorstellen ter stemming brengen. Via het verplicht referendum worden bijvoorbeeld alle grondwetswijzigingen  aan de burgers ter stemming voorgelegd. Volgens peilingen wil tachtig procent van de burgers de invoering van het referendum.

 

Kernstuk van democratie

 

Het referendum is een kernstuk van een moderne democratie. Democratie betekent letterlijk ‘volksheerschappij’. In een democratie is er geen autoriteit boven de burgers; het volk is soeverein. Wetten hebben gezag omdat ze vrije afspraken zijn tussen de leden van de rechtsgemeenschap (de burgers), omdat burgers ze op een of andere manier hebben kunnen goedkeuren.

 

In een representatief systeem (zonder referenda) is de volkssoevereiniteit niet gewaarborgd. Burgers kunnen niet anders dan voor een bepaalde periode medebeslissingsrecht afgeven aan een handvol verkozen politici, die vervolgens met dat recht doen wat ze willen. Er kunnen zo gemakkelijk wetten tot stand komen die helemaal geen draagvlak hebben onder de meerderheid van de burgers. Burgers hebben weliswaar de mogelijkheid politici bij een volgende stembeurt  niet opnieuw te kiezen, maar niets voorkomt dat er structureel wetten kunnen worden aangenomen die tegen de volkswil ingaan.

 

In een moderne staat zijn er teveel besluiten om steeds door alle burgers genomen te laten worden. Daarom moet er een vaste club zijn, een parlement, die het mandaat krijgt voor de dagelijkse besluitvorming. Maar als voldoende burgers daartoe de hand opsteken, moet het mandaat teruggaan naar de burgers, die vervolgens direct beslissen. Alleen zo is de volkssoevereiniteit realiteit.

 

De spelregels van referenda

 

Uit de volkssoevereiniteit volgt dat burgers via het referendum dezelfde mogelijkheden moeten hebben als verkozenen in het parlement. Het referendumbesluit moet dus bindend zijn, het moet ook mogelijk zijn om zelf onderwerpen op de agenda te zetten (volksinitiatief), er mogen geen minimale deelnamedrempels (quorums) zijn, en er mogen geen onderwerpen uitgesloten zijn. Dat alles geldt immers ook voor parlementsleden.

 

Praktijk

 

Een systeem als hierboven beschreven werkt al meer dan 100 jaar in Zwitserland en in ongeveer de helft van de staten van de VS. De resultaten hiervan zijn van alle kanten door wetenschappers onderzocht en in kaart gebracht. In de praktijk blijkt dat een direct democratisch stelsel leidt tot onder andere een hogere economische groei, wat lagere belastingen (maar geen forse afname), lagere staatsuitgaven, lagere staatsschulden en minder belastingontduiking, terwijl het de mensenrechten niet noemenswaardig beïnvloedt.

 

De meeste Europese landen kennen daarbij wel een vorm van referendum. Qua directe democratie hoort Nederland in Europa tot de hekkensluiters. Wettelijk kent Nederland geen enkele bepaling omtrent referenda of zelfs maar een verwijzing naar de volkssoevereiniteit als beginsel. Als er al gemeentelijke referenda gehouden worden, zijn ze niet-bindend. Terwijl 80 procent van de burgers invoering van het referendum wil, is het referendum onder politici omstreden. Dat leidde in 1999 tot de verwerpering van de invoering van het referendum met slechts 1 stem verschil (de Nacht van Wiegel).

 

Toch werden in Nederland sinds de jaren ’70 meer dan 140 gemeentelijke referenda gehouden en hebben tientallen gemeenten een referendumverordening die een zwak recht geeft aan burgers om een referendum aan te vragen. Alleen is zowel de aanvraag als de uitslag niet-bindend voor de gemeenteraad.

 

Gerelateerde pagina's:

 

 

Meer informatie:

 

 

 

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

 

 

Heb je een suggestie, tip, opmerking of vraag? Mail ons!

 

 

Vernieuwende ideeën over de inrichting van de samenleving zijn meer dan nodig. Klik hier voor een groeiende collectie artikelen.

 

 

Like Summer Foundation

op Facebook

 

 

 

Volg Summer Foundation

op Twitter

 

 

 

Volg Summer Foundation

op

 

 

Volg Summer Foundation

op LinkedIn

 

 

Summer Foundation streeft naar een vrije, gelijke en solidaire samenleving. Meer hierover...